« حلقۀ زلف یار » بعد از این

کوچه کوچه بهار بعد از این

عشق و یکرنگی و کبوتر ها

بچه های « مزار » بعد از این

سلام دوستان و علاقمندان « نوای دل » !

در هفته ی که گذشت کابل و انجمن قلم افغانستان، میزبان یاران ِ « حلقۀ زلف یار » : شاعران جوان از شهر « مولانا » بودند که اینک طبق وعدۀ قبلی، گزارش مختصر و فشرده ی آنرا ذیلأ تقدیم تان می نمایم تا فرهنگیان فرهیخته و دوستانی که به شعر، ادب و فرهنگ افغانستان علاقمند استند و بدور از « خانۀ خورشید » به سر می برند، از تابش اشعه های فروزنده، نوید بخش و جوان این سر زمین بی بهره نمانده، با چهره های شعر جوان افغانستان آشنا شوند.

نخست می خواستم این گزارش را بطور مفصل و جامع و با بحثی در مورد « شعر جوان افغانستان » منتشر کنم، اما به نسبت خارج شدن حجم این یاداشت از حوصله مندی خواننده؛ با معرفی مختصر چند تن از یاران ِ « حلقۀ زلف یار » که مهمان کابل بودند و با نشر نمونه های کلام و گذاشتن تصاویر هر یک حین اجرای برنامه شعر خوانی در انجمن فرهنگی « ظهیر الدین محمد بابر شاه » واقع کارته سوم کابل اکتفا نموده؛ و از این طریق می کوشم تا تصویر کاملی از برنامه را به خواننده گان نوای دل ارایه کنم .

حلقۀ زلف یار، بعد از سخنرانی های دانشمندان هر یک : مسوول ِ انجمن « ظهیر الدین محمد بابر» ، سید ضیأ قاسمی ( ادیب، شاعر و پژوهشگر )، محترم آقای روئین، محترم قرقین، عزیز الله آرال و محمد عالم حبیب که هر یک بلترتیب پیرامون گشایش شعبه ی انجمن ظهیر الدین محمد بابر در کابل و نقش آن ، شعر جوان و کانون های حوزه یی ادبی هرات، کابل و بلخ، نقش انجمن های ادبی در گسترۀ ادبیات معاصر و زبان و ادبیات ازبکی صحبت کردند؛ نوبت یافتند.  

و بعد « سهراب سامانیان » به نماینده گی از « حلقۀ زلف یار » و  با سخنان فشرده، اما جامع خود محفل شعر خوانی یاران « زلف یار » را اعلام کرد.

من در اینجا با گذاشتن تصاویر، دو  - دو نمونه کلام  و معرفی نامه های مختصر هر یک که از زبان خود شان نقل شده است خواهم پرداخت، امید مقبول خاطرتان واقع شود و از گل افشانی های جوانان بلخ لذت ببرید. گزارش کامل این سفر و برنامه های اجرا شده ای آنها  در کابل ،  به روی وبلاگ     ( زلف یار ) به نشر خواهد رسید. از اینرو به این خلص اکتفا نموده لحظه ای فضای تانرا معطر کنید.

سهراب سامانیان:

نامم سهراب و نام خانواده گی ام سامانیان است. در جوزای سال ۱۳۶۳ خورشیدی در شهر « مزار شریف » زاده شدم. پدرم شاعر و نویسنده بود و مادرم قرآن درس می داد. به سال ۱۳۸۰ از لیسۀ آریانای « مزار شریف » و به سال ۱۳۸۴ از رشتۀ روزنامه نگاری دانشکدۀ ادبیات دانشگاه بلخ فارغ گردیدم و در کنار اینها در چندین جای دیگر دوره های آموزش کوتاه مدت روزنامه نگاری را به پایان رسانیده ام. من در بسیاری از روزنامه ها و نشریه های بلخ عضو گروه نگارنده گان و در نشریۀ « شهر داری » ( ۱۳۸۱ ) مدیر مسؤول بوده ام . همچنان عضو انجمن نویسنده گان بلخ، اتحادیۀ آزاد ژورنالیستان افغانستان، انجمن قلم افغانستان، انجمن روزنامه نگاران آریانا، انجمن ملی ژورنالیستان افغانستان و شماری دیگر از نهاد های آزاد می باشم. اکنون مدیریت مسؤولی نشریۀ « پدیدار » و ریاست کانون گزارشگران جوان را به دوش دارم .

از سال ۱۳۸۱ به داستانویسی پرداخته ام که نخستین گزینۀ داستانهای کوتاهم زیر نام « سفر به سوی آفتاب » به سال ۱۳۸۳ از سوی انجمن نویسنده گان بلخ به چاپ رسید. یک مجموعه داستان به نام « سوزش دستها » و دو اثر پژوهشی زیر نامهای « داستان نویسی در بلخ » و « نقطه گذاری و نگارش » را آماده چاپ دارم .

ابراهیم امینی :

ابراهیم امینی متولد سال ۱۳۶۶ خورشیدی در قریۀ « پالو » ولسوالی « چمتال » ولایت بلخ می باشم. تعلیمات ابتدائی ام کُند و کنده، کنده در مکتب کوچک « محلم » انجام یافت . فعلأ دانش آموز سال دوازدهم لیسۀ « استقلال » مزار شریف می باشم. از اوایل جوانی دنبال گمشده گی ها و کمبودی های خودم بودم که تا دو سال و نیم قبل از این در « جادۀ جادویی شعر » با آنها روبرو شدم. به عقیده من شعر همه چیز است، ولی همه چیز شعر نیست. چندیست از پنجرۀ شعر، با حنجرۀ غزل آلود، دلخوشیها و نا خوشیهایم را داد و فریاد می کنم و فعلأ شعر را جز راهی به سوی ارزشهای ناشناختۀ انسانی نمی پندارم. مدتی است افتخار عضویت انجمن آزاد نویسنده گان بلخ و انجمن قلم افغانستان را برایم داده اند. 

یک حرف ساده

یک حرف ساده ام که نمی دانی ام هنوز

زین رو دچار بی سرو سامانی ام هنوز

صد کلۀ غرور به پایت بریده ام

مقبول نیست نزد تو قربانی ام هنوز

با دیگران ز بس که رفیقی به روی من

یک لکه است غیرت افغانی ام هنوز

چون نان گرم بود گپ تو برای من

افسوس ادامه یافته بی نانی ام هنوز

گه مسجد است، گاه کنشت است خانه ات

معلوم نیست کفر و مسلمانی ام هنوز

سارا سلام !

این روزها نه ئی و درک های تو گم است

سارا، سلام ! در تو هوای « علیکم » است

یک گام پیش از آمدنت ختم می شود

بدبختی یی که تا به ابد در تداوم است

یک چیز بر لبان تو خوشبختی مرا

فریاد می زند که – همان یک تبسم – است

خشکش زده ست شعر تری بر لبان من

انگار، گوش هات پُر از حرف مردم است

حوای من ! بهشت همین چند لحظه بود

آدم دچار وسوسۀ طعم گندم است

 ( ابراهیم امینی )

محمد حسین آرش:

محمد  حسین  آرش  فرزند  امان الله  استم. در سال ۱۳۶۴  هجری  خورشیدی  در  ولایت  بلخ  شهر  مزار شریف چشم به جهان گشودم. تعلیمات ابتدائی و متوسطه را بعد از سقوط طالبان در مکتب متوسطۀ سواد حیاتی مسعود شهید به پایان رسانیدم و اکنون دانش آموز سال یازدهم لیسۀ باختر مزار شریف می باشم. در نخستین مرحلۀ آزمون این عواطف بشری قرار دارم. از آغاز سال ۱۳۸۵ بدین سو شعر می سرایم  و  آن چه به نام شعر دارم در قالب دوبیتی و غزل سروده شده است. همه تلاشم این است که بتوانم از عهدۀ این مسؤولیت بزرگ، این بار سنگین معنوی بدر آیم.

آن چشم های یک رقم...

آهسته خاست « بیگ » غمش را گرفت و رفت

از کوچه های ما قدمش را گرفت و رفت

آهسته گفت: « باز ترا بوسه می دهم »

یک باره حرف « می دهمش » را گرفت و رفت

آمد ولی به دور و برش اعتنا نکرد

آن دیدگاه منسجمش را گرفت و رفت

جوزا چه ماه گرم و کثیفی ست؛ خسته بود

در سایه ام نشست، دمش را گرفت و رفت

یک دفعه گفت درد و بلایم به جان تو

درد و بلای محترمش را گرفت و رفت

آمد نشست و باز مرا دست کم گرفت

نامرد بود، دست کمش را گرفت و رفت

او یک رقم جذابیت چشم داشت، آه !

آن چشم های یک رقمش را گرفت و رفت

شاعر، نگاه !

دنیای درد های تو بسیار ساده است

شاعر بگو که بر سر تو چی فتاده است

آبی ست رنگ حرف تو مانند آسمان

آبی ست رنگ حرف تو زیرا که ساده است

شاعر ! بیا برای خدا خوش بکن دلی

شاعر چرا برای تو کس دل نداده است ؟

شاعر بیا و نعش دلت را نگاه کن

شاعر، نگاه ! ... نعش دلت... روی جاده است

شاعر تو از کدام سرک می کنی عبور

این جا کسی برای شما ایستاده است

( م. حسین آرش )

به قلم : سلیمان دیدار « شفیعی »

سمیع حامد، شاعر انقلابی و یا رسالتمند بیباک ؟!

اولین شعری که از داکتر « سمیع حامد » خواندم غزلی تحت عنوان ( میسازمت ) بود که در یکی از جراید چاپی کابل به نشر رسیده بود، شعر ( میسازمت ) بود که مرا شیفته و دلبسته ی این بزرگمرد و کلامش نمود:

گر جهنم ساختم فردوس هم میسازمت

ای وطن میسازمت آخر خودم میسازمت

آنقدر هایی که می گویند تنبل نیستم

با تفنگت گر شکستم با قلم میسازمت

آئینه در آئینه در رهگذار عاطفه

سنگ اندر سنگ در راه ستم میسازمت

هر که آمد بر سرت بم ریخت اما غم مخور

من از آهنپاره های سرخ بم میسازمت

غم مخور ای خانه ی ویران مگر زیبای من

با نفسهای امیدم دم به دم میسازمت

تا تو زیبا تر شوی گل میشوم گل میشوم

باورم کن یک رقم نی یک رقم میسازمت

( سمیع حامد )

از اندیشه و آرمان گفتم! هر چند بار ها « سمیع حامد » از ديد بعضي از منتقدين ( ! )، شاعری خوانده شده که با « سیاست انقلابی » در شعر، گویا به فکر ماجرا جویی و یا ماجرا آفرینی بوده است، اما به اصطلاح، این دید منتقدانه و منتقد آن خود تحت سوال و قابل نقد است. امروز، با بروز و ساخت وبلاگ های انترنتی و تعدد نشریه های چاپی، تعداد منتقدین شعر ( اگر منتقد خوانده شوند ) نسبت به شاعران و تعداد تحليلگران نسبت به نويسنده گان، افزایش یافته است. ما كمتر شاعر، بيشتر منتقد و كمتر نويسنده، بيشتر تحليلگر داريم. منتقد كيست و نقد چيست خود سواليست كه نبايد هر كسي پاسخ آن باشد. سرودن ابيات موزون و به نظم كشيدن چند جمله اي نمي تواند از كسي شاعر و يا منتقد بسازد. در گستره ي ادبي امروز افغانستان متأسفانه هستند كساني كه « شعر را صرف براي شعر » مي دانند و سخن خارج از زلف و لعل معشوق  را در شعر حرام. اينگونه كسان اند كه با تازيانه ي خود ساخته و خود بافته به ديگران مي تازند كه چرا مثل او نمي انديشند و چرا مثل او نمي گويند.  ديد بعضي از منتقدين به شعر هاي اجتماعي – سياسي « سميع حامد » هم از همين چشمه آب مي خورد و بيشتر جنبه ي سليقه وي دارد تا منتقدانه. مي گويند كسي كه دهانش تلخ و مريض است آب زلال را هم تلخ ميابد. به پیروی از دکتر عبدالحسین زرین کوب باید آورد که : « ادعاي بعضي از شاعران كه انتقاد را حربهء عاجزان و كساني دانسته اند كه چون خود از عهدهء آفرينندگي بر نيامده اند به خرده گيري بر ديگران پرداخته اند خالي از حقيقت نيست » . « مي گويند از يك نقاد معروف عرب پرسيدند چرا شعر نمي گوئي ؟  گفت آنچه مي گويم نمي پسندم و آنچه مي پسندم دست نمي دهد. نقاد ديگري درجواب همين سوال گفت كه علم من به شعر مانع از آنست كه خود شعر بگويم.»[۱]

خوب در اين نظر تنها سرايش شعر و شعری بودن آن مطرح نيست، بل منظور سخن، شعر واقعي است،‌ شعري كه زاده ي نا بساماني و گاهي هم سياه كاري هاي جامعه و اجتماع شاعر است. به نظر من شاعر در زمان و مکان مشخصی به وجود میاید و زنده گی می کند، از آن الهام می گیرد و باید تصویرگر نیاز ها، آرمانها و گزارشگر رویدادهای عصر خود باشد، شاعر و نویسنده امروزی نباید چنان به گذشته بچسپد که نتواند به آینده بیندیشد و نی چنان در مسیر زمان دو اسپه بتازد که از منبع الهام و مصدر هستی خویش دور و جدا گردد و نتواند پیامبر زمان خود باشد. امروزه ما عصر « حافظ » و یا « سعدی » را از کلام آنها میشناسیم و تصویری از جریان های آن عصر را با خوانش اشعار آنها در ذهن مجسم می کنیم. پس به یقین و باور می توان ادعا کرد که « سمیع حامد » هم با کلام و سبک کلامی اش حلقۀ گسست نا پذیر ِ گذشته تا امروز و از امروز تا فردای شعر افغانستان است. او از گذشته می آید و در حال، برای فردا می زید؛ به این معنی که شعر های سیاسی او برگه اییست از تاریخ رویداد های کشورش که بی باکانه و رسالتمندانه آنرا ثبت نموده و می نماید. به این شعر او توجه کنید و ببینید که تا چه اندازه از زمانش پیامبری کرده و چگونه گزارشگر برگی بوده از برگهای تاریخ این سر زمین :

نیروهای امریکا اشتباهاً یک دهکده را بمباردمان کردند!

گفت در آتش کشیدم خانه ات را اشتباهاً

سوختاندم باز هم ویرانه ات را اشتباهاً

از تصادف پا نهادم بر دهان کودکانت

بستر خون ساختم کاشانه ات را اشتباهاً

برکشیدم زینه تا بام ستم از استخوانت

زین خشم خویش کردم شانه ات را اشتباهاً

معذرت میخواهم! آخر خاطرم سرگرم جنگ است!

اشک و مرمی کردم آب و دانه ات را اشتباهاً

خانه زنبور سربی ساختم، آری! ببخشی!

آشیان زخمی پروانه ات را اشتباهاً

ای کبوتر! صبرکن، یک روز دیگر نیز بنشین!

باش تا تابوت سازم لانه ات را اشتباهاً

و یا :

همین هفته

چند بار در برف هیجان دادم

چند بار در میمنه و قلات و کابل تیرباران شدم

چند بار در هرات خودکشی کردم

گاه منفجر شدم با مشت پرازنغمهء دوست

                                                      مثل نصرت پارسا

ناگاه با شلنگ انداز همسرگردان

                                مثل نادیا انجمن

الله اکبر! آتش گرفتم

هورا! خاکستر شدم

در مردمک های نازنین طالبکی که صداقت داشت در حماقت، یخ بستم

دموکراسی! بمباران شدم!

از خود دفاع کردم با مرگ

از خدا دفاع کردم تا مرگ

مرگامرگ عقب عقب رفتم، یامرگ!

عادت به مرگم شده است این مرگ

به بهانه هایی مردم که عزراییل به نفس نفس افتاد

با دهانی بازتر ازسکوت جبراییل

پرنده یی بودم که با پراشوت پر میگیرم

پر

  پر

     پرپر!

پرواز کردم  اما پر باز نکردم

نمیدانم چرا بعضی از فعالین ساحه ادبی امروز افغانستان زبان سیاسی در شعر را رد می کنند و با یک نگرش گویا هنرمندانه، شعر سیاسی و شاعر آن را به باد انتقاد می گیرند ؟ اگر این نظر واقیعأ در خور توجه و اهمیت است؛ پس « حافظ » و « شعر حافظ » هم باید مورد تاخت و تاز قرار بگیرد؛ چون او هم با پدیده های ناجور زمانش سر ستیز داشت و تنها شاعر لعل و زلف لیلایش نبود، بل با قدرت و استعداد کلامی اش با زشتی های زمانش می جنگید و خود منتقدی بود بر اعمال و دو رویی زاهدان عصرش. این درست که کلام منتقدانۀ « حافظ » در لفافه و چند بُعدی بوده ، اما نباید همیش و در هر عصر در لفافه سخن گفتن را بُعد هنری کلام خواند. شاید حضور و دید فضولانه ی منتقدین و زاهدان ریا کار و قدرتنمد عصرش بود که « حافظ » را وا می داشت تا در چند بُعد سخن بگوید، تا هم سخن گفته باشد و هم توجیه ی درست و بجای از کلامش داشته باشد، اما امروز خوانندۀ شعر ِ عصر ِ « حامد » دوست دارد با شعر عریان و ساده ای ( نه چند بُعدی ) روبرو شود که او را وا ندارد تا برای درک آن به کتاب های زخیم علم بیان و واژه نامه های کلفت و سنگین مراجعه کند و تمام وقت خود را صرف باز نمودن لفافۀ آن کند. به نظر من در لفافه سخن گفتن و حتی سکوت شاعر خود به نحوی سیاست است. سکوت شاعر در مقابل نا ملایمات روزگارش دمساز شدن با جریان های سیاه عصر و  گریز از رسالت اوست، ولی « سمیع حامد » با تمام نیرو و با زبان خیلی عریان و بدون لفافه، اما خیلی هنری، شعرش را فریادگاۀ واقیعیت های روزگارش کرده است :

فرزندم!

با شیرخشک  خیراتی امریکا نیز کلان میشوی

آنسان که من با  ملاکوی امدادی  روسیه

با میلک پک تقلبی پاکستان

و با شیر پاستو.ریزه یی که در ایران با دشنام میخوردم

                                                                    کلان شدم

کلان بچه میشوی با شیرتاریخ گذشتهء سربازان آیساف نیز

بزرگ نمیشوی اما

فرزندم!

میتوان بر تندیسهء هواپیمای خیراتی هندوستان نوشت:

آریانا!

و از فرانکفورت سفر کرد به کابل جان

میتوان بر جبین بس های  خیراتی پاکستان نگاشت :

ملی بس!

و از جادهء میوند رفت تا دارالامان 

به جایی نمیرسی اما

البته باید خاطر نشان کرد که این دید تنها متوجه اشعار اجتماعی و غیر غنایی  او می شود؛ چون « سمیع حامد » شاعری نبوده که تنها و فقط به زشتی های روزگارش پرداخته و کلام و وقتش را وقف پیکار در جولانگاۀ اهریمنی عصرش کرده، بل در کنار اینها عاشقی بوده که دیوانه وار به لیلایش در شعر عشق ورزیده و فضای روانی شیفتگان شعر خود را معطر و گلگون کرده است. اشعار و سروده های غیر سیاسی او زمزمه های اند از شهر عشق، عاطفه و خیال و بقدری گیرا و زیبا اند که فقط با یک بار خواندن ورد زبان و سرود لبهای خواننده می شود :

گل همان، کابل همان، اما تو اینجا نیستی

پس چرا دیوانه می گفتی که رویا نیستی

باز هم موسیچه های کوچه عاشق می شوند

تو مگر با من دگر در باغ بالا نیستی

تا کجا بالک زنم دنبال تو ای موج عطر

آه، میدانم که غیر از یک تمنا نیستی !

نی... تمنا نیستی، هستی تمام هستی ام

هستی من، مستی من! نیستم تا نیستی

به هر حال من اندیشه و آرمان در شعر داکتر « سمیع حامد » را اندیشه و آرمان یک حزب و یا یک ایدیولوژی خاص نمي دانم، بل آنرا همان درد گلوگیر در گلوگاۀ سرزمینش مي دانم که سالها یا فریاد زده نشده و یا اینکه اگر فریاد زده شده؛ گوش شنوایی برای آن نبوده و اگر احیانأ هم بوده یا به مزاج خوش نیامده و یا اینکه نادي  آنرا متهم به ماجرا جویی، ماجرا آفرینی و یا پیروی از سیاست انقلابی در شعر نموده اند، اما با وجود این همه « سمیع حامد » شاعری نبوده تا دید سلیقه وی و فضولانه ی منتقدینش، او را ناراحت کند و یا مجبور به سخن گفتن در لفافه و یا هم سکوت. او رسالتمند بی باکیست و بی باکانه فریاد می زند که :

چارسو نامرد و مرداریست اما میرویم

گر رود سر نیز دراین رهگذر، ما میرویم

بیشتر از این سفر سخت است یابی همسفر

همسفر بی همسفر ! تنهای تنها میرویم

راه ما در هیچ صورت تابع  بن بست نیست

از هزاران راه پشت یک تمنا میرویم

مار ها در آستین و گرگ ها در پشت سر

با تمام مرگ های خویش یک جا میرویم

عکس خود رادیده دیده دیدهء ما خسته شد

تا کنیم آیینهء خود را تماشا میرویم

از سلام خشک ابرتازه دلگیریم سخت

پشت باران قدیمی پیش دریا میرویم